PLANETARYUM HAKKINDA GENEL BİLGİLER



-PLANETARYUM NEDİR?
Her yaş grubundan öğrencinin uzaya, bilime ve araştırmaya olan ilgisini artıran, eğitim-öğretim programında yer alan konularla örtüşen ileri teknoloji ürünü eğitim ve eğlence aracıdır. Astronomi biliminin laboratuvarı olarak kullanılan planetaryum, her bireye uzay ve zamandaki yeri hakkında bir bakış açısı kazandırır.

Kubbe şeklinde bir yapının içinde 360 derece 3 boyutlu yansıtılan görüntüleriyle, görsellik kazandırılmış eğitim-öğretimin ayrılmaz bir parçasıdır.

Bulutsuz bir gecede gökyüzüne baktığımızda, sanki bir kubbenin içine doldurulmuş sayamayacağımız kadar çok yıldızları, gezegenleri ve gök cisimlerini görürüz. Binlerce yıldır insanlar gök kubbeye bakarak orada neler olduğunu ve bizi nasıl etkilediğini anlamaya çalışıyorlar. Son yıllarda daha da ileri giderek yıldızlara nasıl ulaşırız ? orada yaşam var mı? uzayda başka canlılar var mı? onlarla nasıl bağlantıya geçeriz? gibi soruların cevabını bulmaya çalışmaktadırlar.

Bu soruların cevabını bulmak için kullanılabilecek en ileri eğitim teknolojisi planetaryumlardır. Planetaryum, bir bakıma gök kubbeyi, salonumuzun içine indirmektir. Kubbe şeklindeki bu salonlara planetaryum denmektedir. Gökyüzünü en ince ayrıntılarına kadar inceleyerek keşfetmek için gelişmiş teleskop ya da bulut olmayan bir geceye ihtiyaç duymadan Planetaryumları kullanabiliriz. Yatan koltuğumuza uzanarak, kubbenin her tarafını 360 derece dolduracak şekilde yansıtılmış gerçek gökyüzü görüntülerini eğlenceli şekilde keşfedebilir, yıldızların arasında yolculuk yapabilir, büyütebilir, yaklaştırabilir ve kolayca analizler yapabiliriz.

Dijital teknolojilerin gelişmesi ile planetaryumlar için hazırlanmış özel filmler sayesinde astronomi, fizik, matematik, kimya, coğrafya vb. birçok konuyu kolayca ve eğlenerek öğrenebilirsiniz. Planetaryumlar için özel geliştirilmiş astronomi simülasyonlarının bilimsel içerikleri, görüntü kalitesi ve kolayca yönetilmesi kritik bir önem taşır.

- PLANETARYUMUN FAYDALARI
Uzay, Astronomi, Çevre, Kimya, Biyoloji bilim dalları için hazırlanmış özel gösteriler ve yazılım programları ile çok sayıda öğrenci, öğretmen ve yetişkin dünyada en etkili bilim ve sanat aracı olarak kullanılan planetaryumlardan yararlanmaktadır. - Matematik: Geometri konusunda daire ve kürelerle ilgili bir ders sunmak için planetaryumdan daha iyi bir yer yoktur. Göksel bir harita çizimiyle trigonometri çalışması yapılabilir. - Coğrafya konularında enlem, boylam, farklı enlemlerdeki iklimsel ısı değişiklikleri planetaryumda çok canlı gösterilir. - Yabancı Dil: Planetaryum programı, yabancı dil öğretmeninin de yardımıyla yabancı bir dilde sunulabilir. - Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler, planetaryum ortamının görsel ve işitsel tekniklerini takip ederek okuma şansına sahip olabilirler.

- PLANETARYUM VE GÖZLEMEVİ ARASINDAKİ FARKLAR
Planetaryum, kubbe ve içinde kurulu planetaryum cihazından oluşur. Elektrik olduğu sürece topluca uzay ve astronomi konusunda çalışmalarınızı sürdürebilirsiniz. Gözlemevi ise kubbe ve teleskoptan oluşur. Sınırlı koşullarda (bulut olmayan, karanlık) gözlem yapabilirsiniz. Görüntüler dergilerdeki çok büyük teleskop veya uzay teleskoplarından alınan resimlerden çok farklıdır. Öğrenciler topluca değil tek tek teleskopa geçerek gözlem yapabilirler. Bu da eğitimlerin daha yaygın ve kolay olmasını olumsuz olarak etkileyecektir. Planetaryum yüz yüze eğitim yöntemini benimser. Aynı anda 20 kişden 200 kişiye kadar eş anlı eğitim verilebilir. Okul eğitim alışkanlıklarına daha yakındır.  Okullar için, planetaryum öğretim etkinliklerinin geliştirilmesinde daha yaygın olarak kullanılırken, gözlemevinin öğretim pratikliği çok daha azdır.



- TÜRKİYE'DEKİ PLANETARYUMLARIN TARİHÇESİ
Dünyanın gelişmiş ülkelerinde 20. yüzyılın, ülkemizde ise 21. yüzyılın başından itibaren planetaryumlar kurulmaya başlanmıştır. 2008 yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesinde izleyen yıllarda da Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Daruşafakka Eğitim Kurumları, Çınar Koleji, Serdivan, Sancaktepe, Tuzla, Adana Yüreğir, Yenimahalle, Çankaya Belediyeleri küçük ve orta ölçekli planetaryumlar kurulmuştur. Tübitak ve özel kuruluşların desteği ile , Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, Eskişehir Bilim Merkezi Planetaryum'u Konya, Kayseri, Üsküdar Belediyeleri büyük ölçekli planetaryum kurmayı başarmışlardır. 2018 yılından ise Denizli Büyükşehir Belediyesi, Hibrid büyük bir planetaryum kurmuştur.

- KENDİNE AİT BİR PLANETARYUM KURMAK OKULLAR İSTEYEN OKULLAR NELERE DİKKAT ETMELİDİR?
Günümüzde de birçok okul, planetaryum kurma gayreti içindedir. Ancak yeni teknoloji konusunda yeterli bilgi olmadığı için tereddütler yaşanmaktadırlar.Ençok sorulan sorulardan ilki "çok mu pahalı bir yatırım?" sorusudur. Diğer önemli soru ise " Uzun yıllar sorun yaşamadan kullanabileceğimiz, kaliteli bir planetaryum kurabilir miyiz?" sorusudur. Okul.net bu konudaki sorulara cevap vermek tereddütleri gidermek için 20 yıllık tecrübesiyle güncel bilgileri okullarla paylaşacaktır. gidermek için okullara hizmet vermektedir. Yukarıdaki soruları cevaplamadan önce okul yöneticisinin aşağıdaki sorulara cevap vermesi işleri kolaylaştıracaktır.

1-Planetaryumun Büyüklüğü Ne olmalıdır? Kaç koltuk sığacak bir planetaryum olmalıdır? Eğer 20-30 koltuk kapasiteli bir planetaryum okulunuz için yeterli ise (okul için tecrübelerimize göre bu büyüklük yeterlidir). Eğer orta ya da büyük bir planetaryum ihtiyacınız yoksa Çapı 5-8 Metre aralığında bir planetaryum talep edebilirsiniz.Unutmayın, planetaryumun ölçeği büyüdükçe (8 Metre üzeri çap üzerinde) özellikle cihaz maliyetleri ciddi biçimde artacaktır.

Kubbenin seçiminde bu ölçekte tavsiyemiz çelik konstrüksiyon alçıpan kaplama kubbe veya fiber kubbe olabilir. Diğer tavsiyemiz ise mümkün olduğunca okuldaki kapalı mekana kurulmasıdır. Açık mekana kurmak isterseniz izolasyon konusuna dikkat edilmelidir. İzolasyon iyi yapılmazsa çok ciddi sorunlar yaşanabilir. Bu da maliyetleri önemli ölçüde etkileyecektir. Dış mekana 6 Metre çaplı ideal izolasyonlu kubbe için tıklayınız.

2-Planetaryumun Görüntü Kalitesi Ne olmalıdır?
Görüntü kalitesi bir planetaryumun en önemli özelliğidir. Görüntü kalitesini piksel(çözünürlük) ile ölçeriz. Örneğin 1.920 x 1.080 piksel (HD) bir projeksiyon cihazı kullanıyorsanız, kubbeye yansıtabileceğiniz piksel sayısı 1.080 x1.080 = 1.166.400 dür. 3.800 x 2.160 piksel (UHD) bir projeksiyon cihazı kullanıyorsanız, kubbeye yansıtabileceğiniz piksel sayısı 2160 x 2.160 = 4.665.600 olur. Piksel sayısı ne kadar yükse planetaryumunuzu görüntü kalitesi o kadar yüksektir.Bütçenize göre seçim yapabilirsiniz.
Görüntü kalitesini projeksiyon cihazı dışında etkileyen ikinci öge kullanılacak Lens sistemidir. Yüksek kaliteli görüntü için balık gözü lens kullanılmaktadır. Balık gözü lens fiyatları kaliteye göre farklılık gösterecektir. Bütçeniz çok kısıtlıysa Balık gözü lens yerine aynalı mercek sistemi de kullanılabilir.Fiyatı daha uygun ancak yönetimi ve görüntü kalitesi Balık gözü sisteme göre daha az avantajlıdır. Ancak dünyada birçok okul ekonomik olması açısından bu sistemi tercih etmektedir.
Görüntü kalitesini etkileyen üçüncü öge kullanılacak özel server bilgisayardır. Ancak bazı kayıplar yaşansa da fiyatı daha uygun olan Notebook veya Medya Player çözümleri de tercih edilebilir.

3-Planetaryumun Cihaz Seçimi
En iyi çözüm, kaliteli bir projeksiyon cihazı ( 3.800 x 2.160 piksel-UHD), kaliteli bir Balık gözü Lens, Astronomi yazılımlarını, dersleri ve filmleri içeren, görüntü kalitesini optimum hale getiren özel bir Server Bilgisayardan oluşur. Uzun yıllar kaliteli ve istikrarlı bir sistem için bu model önerilir.

Ancak bütçe kısıtlıysa, orta kalitede bir projeksiyon cihazı (1.920 x 1.080 piksel-HD)), Balık gözü Lens ve Notebook'tan oluşan bir sistem de tercih edilebilir.
Bütçe çok daha kısıtlıysa, giriş seviyede bir projeksiyon cihazı, Aynalı Lens Sistemi ve Notebook (veya Medya Player)'dan oluşan bir sistem de tercih edilebilir.

4-Planetaryumun Filmleri
Planetaryumda gösterilecek filmlerin bilimsel ve görsel kalitesi çok önemlidir. Avrupa Uzay Ajansı, NASA, Avrupa Birliği ve büyük şirketleri planetaryum filmleri yapımı için fon aktarmaktadırlar. Şirketlerde bu fonlarla yüksek kalitede filmler üretmekte ve planetaryumlara ücretsiz lisansla kullandırmaktadırlar. Okul.net bu filmlerin orijinalllerini ücretsiz olarak sunmaktadır. Lisansı Ücretsiz Filmler için tıklayınız.
Dünyadaki önemli planetaryum film yapım şirketleri görsel kalitesi ve bilimsel içerikleri açısından olağanüstü filmler üretmektedirler. Ancak bu filmlerin kullanım lisansı vardır. okul.net en iyi filmlerin uygun koşullarda planetaryumlarda kullanılması için özel kampanyalar düzenleyecektir.

5-Astronomi Simülasyonları ve Dersler
Planetaryum, "AstronomiSimülasyonunun" 360 derece kubbeye yansıtılarak gözlem ve araştırma yapılması için 20. yüzyılın başında kullanılmaya başlanmıştır.Planetaryum Astronomi Simülasyonu şirketleri çok gelişmiş astronomi yazılımları ve dersleri geliştirmektedirler. Bu yazılımlar markalı planetaryum satın aldığınızda ücretsiz verilmektedir. (Digitalis Education, E&S, RSA Cosmos vb...)

Ancak düşük bütçeli bir planetaryum için daha basit bir astronomi simülasyonu (Stellarium) ücretsiz olarak kurularak kullanılabilir.



Sorularınız ve yorumlar için Blog'umuzu kullanabilirsiniz.